Asosiy qismga o'tish
Blog

Erkin tushish va burchak ostida otilgan jism

17.11.20261 daqiqalik o'qish

Erkin tushish va burchak ostida otilgan jism

Futbolchi to'pni baland uzatganda, sportchi disk otganda yoki suv fontanida suv sachraganda — jism parabola chizadi. Bu harakatning siri oddiy: uni ikki mustaqil harakatga ajratish mumkin.

Erkin tushish

Havo qarshiligi hisobga olinmasa, barcha jismlar bir xil tezlanish bilan tushadi: g ≈ 9,8 m/s² (masalalarda ko'pincha 10 m/s²). Og'ir va yengil jism bir vaqtda yerga tushadi — buni Galiley kashf etgan, Oyda astronavt esa patni va bolg'ani tashlab ko'rsatgan.

  • Tezlik: v = g·t
  • Balandlik: h = g·t²/2
  • Tushish vaqti: t = √(2h/g)

Burchak ostida otilgan jism

Boshlang'ich tezlik v₀ gorizontga α burchak ostida bo'lsin. Uni ikkiga ajratamiz:

  • Gorizontal: v_x = v₀·cos α — o'zgarmaydi (tekis harakat);
  • Vertikal: v_y = v₀·sin α − g·t — tepaga otilgan jismdek sekinlashadi.
Gorizontga burchak ostida otilgan jism
Trayektoriya — parabola. Eng baland nuqtada v_y = 0, jism faqat gorizontal harakatlanadi.

Muhim natijalar

KattalikFormula
Ko'tarilish vaqtit = v₀·sin α / g
Maksimal balandlikH = v₀²·sin²α / (2g)
Uchish uzoqligiL = v₀²·sin 2α / g

Uchish uzoqligi α = 45° da eng katta, chunki sin 90° = 1. 30° va 60° burchaklar esa bir xil uzoqlikka olib boradi.

Masala

Tosh 20 m/s tezlik bilan 30° burchak ostida otildi (g = 10 m/s²). Maksimal balandlik: H = 400·0,25 / 20 = 5 m. Uchish uzoqligi: L = 400·sin 60° / 10 ≈ 34,6 m.

Yana proyektil laboratoriyasida burchakni o'zgartirib ko'ring.

Izohlar 0

Kiring, izoh qoldirish uchun.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!