Erkin tushish va burchak ostida otilgan jism
17.11.20261 daqiqalik o'qish
Futbolchi to'pni baland uzatganda, sportchi disk otganda yoki suv fontanida suv sachraganda — jism parabola chizadi. Bu harakatning siri oddiy: uni ikki mustaqil harakatga ajratish mumkin.
Erkin tushish
Havo qarshiligi hisobga olinmasa, barcha jismlar bir xil tezlanish bilan tushadi: g ≈ 9,8 m/s² (masalalarda ko'pincha 10 m/s²). Og'ir va yengil jism bir vaqtda yerga tushadi — buni Galiley kashf etgan, Oyda astronavt esa patni va bolg'ani tashlab ko'rsatgan.
- Tezlik:
v = g·t - Balandlik:
h = g·t²/2 - Tushish vaqti:
t = √(2h/g)
Burchak ostida otilgan jism
Boshlang'ich tezlik v₀ gorizontga α burchak ostida bo'lsin. Uni ikkiga ajratamiz:
- Gorizontal:
v_x = v₀·cos α— o'zgarmaydi (tekis harakat); - Vertikal:
v_y = v₀·sin α − g·t— tepaga otilgan jismdek sekinlashadi.
Muhim natijalar
| Kattalik | Formula |
|---|---|
| Ko'tarilish vaqti | t = v₀·sin α / g |
| Maksimal balandlik | H = v₀²·sin²α / (2g) |
| Uchish uzoqligi | L = v₀²·sin 2α / g |
Uchish uzoqligi α = 45° da eng katta, chunki sin 90° = 1. 30° va 60° burchaklar esa bir xil uzoqlikka olib boradi.
Masala
Tosh 20 m/s tezlik bilan 30° burchak ostida otildi (g = 10 m/s²). Maksimal balandlik: H = 400·0,25 / 20 = 5 m. Uchish uzoqligi: L = 400·sin 60° / 10 ≈ 34,6 m.
Yana proyektil laboratoriyasida burchakni o'zgartirib ko'ring.
Izohlar 0
Kiring, izoh qoldirish uchun.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!